JuristA

Interview Bénédicte Ficq

8 juni 2018 Geen categorie 0

Op 19 april interviewde JuristA één van de meest vooraanstaande strafrechtadvocaten in Nederland; Bénédicte Ficq. We vroegen haar alles over de zaak tegen de tabaksindustrie waarbij zij zich inzet voor de belangen van slachtoffers die ziek zijn geworden als gevolg van hun producten. Veel leesplezier!

  1. We kennen u als strafrechtadvocaat, in welke hoedanigheid u normaal verdachten bijstaat, wat heeft u doen besluiten deze zaak aan te nemen waarin u de belangen van de slachtoffers vertegenwoordigt?

 

Je wordt als advocaat ingeschakeld wanneer een cliënt zich tot jou wendt. Annemarie van Veen, kankerpatiënte en jonge moeder, wendde zich tot mij samen met Wanda de Kanter (bestuurslid Stichting Rookpreventie Jeugd en longarts). Zij kwamen bij mij in mijn hoedanigheid van strafrechtspecialist en vroegen mij eens te kijken in hoeverre de tabaksproducenten zich mogelijk schuldig hebben gemaakt aan strafbare feiten. Ik vond het natuurlijk een enorme uitdaging om daar eens over na te denken.

 

Het werk is totaal niet anders; je houdt je als advocaat nog steeds bezig met opzet, wederrechtelijkheid en causaliteit en meestal is dat ten behoeve van de verdediging van verdachten en nu is dat om het Openbaar Ministerie te voeden met argumenten om vervolging in te stellen. Ik vind dit vooral principieel een ontzettend interessante zaak om te doen, ik denk zelfs een van de leukste zaken die ik tot nu toe heb gedaan. Maar om terug te komen op de vraag, als advocaat ben je natuurlijk partijdig en behartig je de belangen van degene die bij jou komt en je hulp inschakelt.

 

 

  1. U heeft aangifte gedaan tegen de vier grootste tabaksproducenten en hun feitelijk leidinggevers. Kunt u voor degenen die minder bekend zijn met de zaak kort vertellen waarvan u hen beschuldigt?

 

Het komt erop neer dat wij vinden dat de tabaksindustrie het oogmerk heeft mensen verslaafd te maken aan hun product, waarvan ze weten dat het ziekmakend en potentieel dodelijk is. Daarom menen wij dat die gedragingen onder een aantal strafbare feiten vallen en als je het van licht naar zwaar categoriseert zijn we begonnen met art. 300 lid 4 van het Wetboek van Strafrecht, namelijk mishandeling, en zoals genoemd in lid 4 valt hieronder ook het opzettelijk benadelen van de gezondheid. De problemen zitten niet zozeer in het opzet, aangezien het oogmerk duidelijk is. De zwaarste beschuldiging is moord

 

De causaliteit is wat lastiger; hierin zijn twee aspecten te onderscheiden, namelijk: ten eerste de eigen keuze om te roken en ten tweede de legaliteit van het product. Het eerste aspect hebben wij aan de hand van wetenschappelijk onderzoek willen weerleggen. In dit onderzoek wordt namelijk aangetoond dat je heel snel verslaafd raakt aan nicotine en alle andere verslavende stoffen die in sigaretten zitten en dat het ook de hersenen aantast welke als een stoornis kan worden aangeduid, waardoor je niet meer in staat bent ‘nee’ te zeggen tegen het product. Je vrije wil wordt hierdoor als het ware aan de kant geschoven. Hierin verschillen wij dus van mening met het Openbaar Ministerie. Wetenschappers onderschrijven ons standpunt

 

Ook over vraag of sigaretten nou wel of geen legale producten zijn verschillen wij van mening met het OM. In de Tabaks- en rookwarenwet (een formele wet), staat dat een sigaret moet voldoen aan bepaalde maximumwaarden om een legaal product te zijn. Nu is er een meetmethode, waarbij machines, die de schadelijke stoffen in de sigaretten meten, zo ontworpen is dat alleen de onderkant van de sigaret gepakt wordt door een soort rubberen mondje dat de uitstoot meet. Dit, in tegenstelling tot de manier waarop de roker zijn sigaret rookt waarbij de sigarettenfilter omsloten wordt door vingers en mond.

 

De filters van de meeste sigaretten zijn ontworpen met voor het oog bijna onzichtbare gaatjes zodat de werkelijke uitstootwaarden door de machine nauwelijks te meten zijn omdat er komt allemaal lucht doorheen komt. Het RIVM heeft ook bevestigd dat de lucht die erbij komt de waarden zeer beïnvloeden. Er zitten producten tussen die tot wel het twintigvoudige aan schadelijke stoffen bevatten. Wij stellen ons dus op het standpunt dat er doordat er in de Tabaks- en Rookwarenwet staat dat de toelaatbare waarden gekoppeld moeten worden aan het ‘beoogd gebruik’, je dus moet kijken hoe de consument zijn sigaret rookt. Dat is dus door zijn vingers over de gaatjes te houden met zijn mond om het filter, waardoor er helemaal geen lucht bij komt en de schadelijke stoffen dus veel geconcentreerder in het lichaam komen.

 

Echter zo wordt de meting door de ISO-machine niet gedaan en dus staan de uitkomsten haaks op wat er in de wet staat. En dus is er in onze ogen geen sprake van een legaal product.

 

 

  1. Stel dat deze rechtspersonen worden veroordeeld voor hetgeen u hen primair ten laste legt, hoe moet er praktisch uitvoering worden gegeven aan een straf die normaliter toeziet op een daad gepleegd door een individu, in dit geval een levensdelict? Met andere woorden hoe wordt een rechtspersoon veroordeeld voor moord?

 

Tegen De feitelijk leidinggevenden is ook aangifte gedaan. Zij kunnen in principe natuurlijk gewoon een gevangenisstraf opgelegd krijgen. De keuze of deze leidinggevenden ook daadwerkelijk vervolgd zullen worden ligt bij het Openbaar Ministerie. Als het OM door het gerechtshof gedwongen wordt tot vervolging dan zullen mogelijk ook feitelijk leidinggevenden uit eerdere periodes terechtstaan.

 

Er zullen aangevers zijn die het liefst de feitelijk leidinggevenden achter de tralies zouden zien verdwijnen, maar vooral de vervolging van de tabaksproducenten bij de strafrechter is voor ons al een doel op zich. Wat men zich moet realiseren is dat dit product gewoon in de supermarkt te koop is. Een product waarbij je een kans van tot wel 60% hebt dat je eraan sterft. Dat is gewoon echt onbestaanbaar. Stel dat de sigaret nu pas zou zijn ontworpen zou hij nooit op de markt kunnen zijn gebracht, omdat het gewoon zo’n levensgevaarlijk product is.

 

 

  1. De tenlastelegging luidt primair moord, secundair doodslag. Wat zou, in het meest gunstige scenario, ongeacht wat de wetgever aan sancties biedt, volgens u de perfecte straf zijn?

 

De perfecte straf zou zijn dat de gedragingen verricht door de tabaksindustrie als crimineel zouden worden gekwalificeerd. Dat zij schuldig worden verklaard aan crimineel handelen, en dat de sigaret zoals die er nu uitziet onmiddellijk uit de handel wordt genomen in Nederland. Dit zou ontzettend bijdragen aan het bewustzijn van mensen over wat er nou eigenlijk in de winkel ligt en ik vind toch ook een straf op zijn plaats voor de CEO’s die hier altijd van geweten en geprofiteerd hebben. Tot slot een enorme boete voor de rechtspersonen, en dat dit geld wordt besteed aan alle mensen die ziek zijn geworden, en aan alle kosten die zijn gemaakt aan medische zorg. Daarnaast zou de tabaksindustrie wat mij betreft de kosten kunnen dragen voor de verslavingszorg die eruit voortvloeit wanneer de sigaret niet meer verkocht mag worden en daarmee verslaafden niet meer in hun behoeften kunnen worden voorzien.

 

 

  1. Wat vindt u van de eigen verantwoordelijkheid van rokers? Om deze vraag te illustreren zouden we graag een bruggetje trekken naar de wapenindustrie, ook een product gericht op doden en/of verwonden, waarin de eigen verantwoordelijkheid ook de belangrijkste rol speelt.

 

De tabaksindustrie heeft het duidelijke oogmerk haar afnemers aan de producten te verslaven. Dit kun je van de wapenlobby niet zeggen. De stoffen in een sigaret zijn zo samengesteld dat verslaving eigenlijk nauwelijks te vermijden is. Zeker als je kijkt naar de leeftijd waarop de meeste rokers beginnen met roken, namelijk op puberleeftijd. Pubers raken binnen twee weken verslaafd aan het roken en de prefrontale cortex is op dat moment nog niet ontwikkeld, waardoor het brein daadwerkelijk verandert en tegelijk niet meer in staat is weerstand te bieden aan de verslaving. Gebruikers ontkennen dat ze verslaafd zijn en dat ze niet zouden kunnen stoppen, dus op dat moment stopt de eigen verantwoordelijkheid wel een beetje.

 

 

  1. Inmiddels is duidelijk dat het OM afziet van vervolging, wat gaat uw belangrijkste argument zijn het Hof tot een artikel 12 procedure te bewegen?

 

De argumenten die wij zullen gebruiken om het Hof te overtuigen het OM te dwingen tot een artikel 12 procedure zijn terug te lezen in (het openbare deel) van de aangifte. Daarnaast zijn er allerlei nieuwe ontwikkelingen bijgekomen in de afgelopen twee jaar die wij zullen toevoegen aan deze aangifte. Daarbij valt te denken aan nieuwe deskundigen en rapportages. Hier kan ik alleen nog niet teveel over zeggen. Wat wij vooral duidelijk willen maken aan het Hof is dat een strafvervolging van de tabaksproducenten absoluut op zijn plaats is.

Scroll Up